ستاره شباهنگ، سبب مخفی شدن یک خوشه ستاره‌ای شده هست – آینده سازان




۲۵ام بهمن ۱۳۹۶ فیزیک

شباهنگ درخشان‌ترین ستاره‌ی آسمان هست که شدت نور اين سبب شده تا یک خوشه‌ی ستاره‌ای که به تازگی شناسایی شده هست، هزاران سال از دید انسان‌ها مخفی بماند.

دسامبر سال ۲۰۱۳ میلادی، آژانس فضایی اروپا، تلسکوپ فضایی گایا را به فضا پرتاب کرد. از اين زمان تا به امروز، این رصدخانه‌ی فضایی میلیاردها جرم آسمانی را به دقت رصد و بررسی کرده هست و از جمله‌ی این اجرام می‌توان به ستاره‌ها، سیاره‌ها، دنباله‌دارها، سنگ‌های آسمانی و کهکشان‌ها اشاره کرد. این رصدخانه با بررسی این اجرام، نخستین فهرست سه‌بعدی را از اجرام فضایی تهیه خواهد کرد. تا اين زمان، این رصدخانه رازهای شگفت‌انگیزی را درون مورد جهان فاش خواهد کرد که تا پیش از این چیزی درون مورد اين‌ها نمی‌دانستیم.

درون واقع، وقتی که گایا به تازگی نخستین داده‌های خود را ارسال کرد، چیزی بسیار جالب میان اين‌ها دیده می‌شد که تا به امروز متوجه اين نشده بودیم. وقتی که گایا ستاره‌ی شباهنگ (نورانی‌ترین ستاره‌ی آسمان شب) را رصد کرده هست، متوجه حضور یک خوشه ستاره‌ای شده هست که تا پیش از اين، نور بسیار شدید ستاره شباهنگ مانع از دیدن خوشه شده هست. این خوشه ستاره‌ای که اکنون با نام خوشه‌ی گایا ۱ شناخته می‌شود، به لطف تصویری که یک ستاره‌شناس آماتور آلمانی به تازگی ثبت کرده، قابل مشاهده شده هست.

به دلیل نورانی بودن و همچنین دیده شدن شباهنگ از سرتاسر سیاره‌ی زمین، این ستاره از دوران باستان همواره مورد دقت واقع شده هست و دائماً میان ستاره‌شناسان و فرهنگ‌های گذشته از اين یاد شده هست. مصریان باستان از این ستاره برای تعیین زمان و همچنین تعیین فصل کشاورزی دسترس می‌کرده‌اند. درون مصر باستان، طلوع ستاره‌ی شباهنگ برابر بود با خروش رود نیل؛ یعنی خروش زندگی.

درون اساطیر یونان باستان، شباهنگ، چشم صورت فلکی سگ بزرگ بوده هست. این صورت فلکی درون کنار صورت فلکی سگ کوچک، شکارچی (نام یک صورت فلکی دیگر) را تعقیب می‌کرده‌اند. میان ستاره‌شناسان چینی، شباهنگ، چشم گرگی آسمانی بود که درون عمارت پادشاه جینگ قرار داشت. وقتی که بطلمیوس درون قرن سوم میلادی رساله‌ی المجسطی را تدوین می‌کرد، از ستاره‌ی شباهنگ به عنوان موقعیت خط نصف‌النهار مرکزی جهان دسترس کرد.

gaia

میانه‌های قرن ۱۹ میلادی بود که ستاره‌شناسان دریافتند احتمالاً شباهنگ، درون واقع یک سامانه دوتایی هست. ستاره‌ی شباهنگ به عنوان کوتوله‌ای سفید، جرمی برابر با دو جرم خورشیدی دارد و جفت این ستاره که باز هم کوتوله سفید بوده و درون نزدیکی شباهنگ قرار گرفته، کمی از خورشید پرجرم‌تر هست. شباهنگ بسیار نورانی هست و ستاره‌شناسان نور کافی را برای بررسی ویژگی‌های اين درون اختیار دارند؛ ولی از سوی دیگر، این نور زیاد سبب شده تا برخی از اجرام نزدیک به این ستاره، دیده نشوند. گایا به کمک ابزارهای پیشرفته‌ی خود، درون کنار شمارش دقیق اجرامی که درون اطراف ستاره شباهنگ قرار گرفته‌اند، توانست برای نخستین‌بار خوشه‌ی ستاره‌ای گایا ۱ را نیز شناسایی کند. جزئیات کشف خوشه‌ی ستاره‌ای گایا ۱ و گایا ۲ که به تازگی شناسایی شده هست، به همراه انتشار نخستین داده‌های گایا، درون دسترس عموم قرار گرفتند. به محض انتشار این نيوز، ستاره‌شناسان شگفت‌زده شدند و اکنون آماده هستند تا به بررسی ویژگی‌های این خوشه ستاره‌ای بپردازند.

نيوز کشف گایا ۱ برای نخستین‌بار سال گذشته مطرح شد

نيوز احتمال کشف این خوشه ستاره‌ای برای نخستین‌بار، سال گذشته درون یک نشست خصوصی عنوان شد. درون اين زمان، یک ستاره‌شناس آماتور آلمانی به نام هارالد کایزِر که درون این نشست حضور داشت، اطلاعاتی درون مورد خوشه به دست آورد و تصمیم گرفت که تصویری از این خوشه ستاره‌ای ثبت کند. وی با دسترس از تلسکوپی ۳۰ سانتی‌متری درون یک شب کاملاً تاریک، توانست شباهنگ را به خوبی رصد کرده و تصویری از اين به ثبت برساند. نور شباهنگ، درون این تصویر نیز بسیار زیاد بود و نیاز به ویرایش داشت. بنابراين از تصحیح‌سازی نور شباهنگ، هارالد کایزِر موفق شد تا تعدادی از ستاره‌های نورانی این خوشه‌ی ستاره‌ای را مشاهده کند. همان‌طوری که درون تصویر زیر مشاهده می‌کنید، برخی از ستاره‌های نورانی و بزرگ این خوشه‌ی ستاره‌ای درون سمت چپ شباهنگ دیده می‌شوند. این تصویر کمک شایانی به شناسایی موقعیت دقیق خوشه ستاره‌ای کرد.

sirius

با دقت به نتایج مطالعاتی که درون فوریه سال گذشته منتشر شد، گایا ۱ احتمالاً یک خوشه ستاره‌ای پرجرم خواهد بود. با دقت به محاسبات انجام شده، جرم این خوشه ستاره‌ای، ۲۲ هزار جرم خورشیدی هست و حدود ۲۹ سال نوری نیز قطر دارد که رقمی شگفت‌انگیز هست. این خوشه‌ی ستاره‌ای درون فاصله‌ی ۱۵ هزار سال نوری (۴.۶ کیلوپارسک) از زمین قرار گرفته هست. جالب هست که چنین خوشه‌ی بزرگی توسط نور یک ستاره مخفی مانده بود و نيوز کشف اين سبب می‌شود تا ستاره‌شناسان دقت بیشتری درون رصد اجرام آسمانی داشته باشند و اهداف دیگری را نیز مشخص کنند.

نيوز کشف این خوشه‌ی ستاره‌ای درون میان جامعه‌ی علمی نیز شور و شوقی ایجاد کرده هست؛ زیرا قابلیت‌های گایا را تأیید می‌کند و نشان می‌دهد که دانشمندان باید چه انتظاراتی از این رصدخانه فضایی داشته باشند. اکنون دانشمندان منتظر دریافت سری دوم داده‌های گایا هستند که درون تاریخ ۲۵ آوریل امسال منتشر می‌شوند؛ زیرا قرار هست که اکتشافات جدیدی داشته باشد که همگی به اندازه‌ی این نيوز، شگفت‌انگیز هستند.


مطالب پیشنهادی